Willem Mengelberg (1871-1951)

1928. Willem Mengelberg (1871-1951) in New York met de New York Times.

  • Beroep: dirigent, componist.
  • Woonplaatsen: Amsterdam.
  • In relatie tot Gustav Mahler (1860-1911)Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO). Vriend. Mahler was er diep van onder de indruk Willem Mengelberg (1871-1951)'s vermogen om zich in te leven in zijn muziek. Promotor. Bij de repetities die Mahler leidde, schreef Mengelberg in zijn partituur allerlei opmerkingen die de componist maakte tegenover de orkestmusici. Mengelberg schreef aantekeningen over “Spitzentechnik” op de voorkant van de partituur van Symfonie nr. 5, een techniek voor de strijkers, schrijft Mengelberg, die in alle symfonieën van Mahler gebruikt moet worden, en waarvan het belangrijk is dat alle strijkers dit doen. Zijn aantekeningen aan Deel 4: Adagietto. Sehr langsam zijn de sleutel tot een goed begrip van de muziek. 
  • In relatie tot Gustav Mahler (1860-1911)Gustav Mahler Festival Amsterdam 1920.
  • In relatie tot Richard Strauss (1864-1949): Aanhanger en vriend van Strauss. Nodig hem vaak uit in Amsterdam. Richard Strauss voor het eerst in Amsterdam op 05-10-1904.
  • In relatie tot Alphons Diepenbrock (1862-1921): Vriend.
  • Correspondentie met Mahler: Ja.
  • Geboren: 28-03-1871, Utrecht, Nederland. Zijn vader was de bekende Nederlands-Duitse beeldhouwer Friedrich Wilhelm Mengelberg (1837-1919).
  • Opleiding: Franz Wullner (1832-1902). Wullner leidde de premières van Richard Wagners opera's Das Rheingold en Die Walküre, maar kreeg veel kritiek van Wagner zelf, die een grote voorkeur had voor de meer gevierde dirigenten Hans von Bülow en Hermann Levi.
  • Verloofd: 08-05-1898 Mathilde Mengelberg-Wubbe (1875-1943).
  • Getrouwd: 05-07-1898 Mathilde Mengelberg-Wubbe (1875-1943).
  • Geen kinderen, zwakke gezondheid, lastig op financieel gebied.
  • Overleden: 22-03-1951 Zuort, Sent, Zwitserland. Chasa Mengelberg. Ontsteking longen. 79 jaar.
  • Begraven: 28-03-1951 Friedental-begraafplaats, Luzern, Zwitserland. Op de dag dat hij 80 zou zijn werd Mengelberg begraven op Friedhof Friedental (zijn vrouw Mathilde Mengelberg-Wübbe rustte hier sinds 1943) in Luzern, waar hij zijn muzikale carrière begon in 1892. Een jaar later (07-06-1952) werd herbegraven; van een nogal onpersoonlijke 'Hallengrab' (HF 504 en 505) naar een meer persoonlijke plek (nr. 1323, box 36).

De Gustav Mahler (1860-1911) pionier in Amsterdam of New York

Willem Mengelberg, dirigent van de Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO), werd gegrepen door de muziek van Gustav Mahler toen hij aanwezig was 1902 Concert Krefeld 09/06/1902 - Symfonie nr. 3 (première). Vanaf dat moment nam hij krachtig de promotie van Mahlers muziek op zich, waarbij hij beweerde dat Mahler 'de Beethoven van zijn tijd' was. In zijn aanhoudende pogingen om Mahlers muziek te introduceren, verwierf Mengelberg gaandeweg zowel in Nederland als in Europa een uitstekende positie, waarbij hij andere hedendaagse dirigenten achter zich liet.

Keer op keer probeerde Mengelberg Mahler over te halen om zijn eigen werken in Amsterdam. Zien Gustav Mahler zelf in Nederland (1903, 1904, 1906, 1909 en 1910). Tijdens deze bezoeken logeerde de componist bij de Mengelbergs in hun huis (Huis Willem Mengelberg). Vanwege zijn talrijke opdrachten elders was Mahler echter vaak genoodzaakt om Mengelbergs uitnodigingen tot dirigeren af ​​te wijzen.

Mengelbergs inzet om de muziek van Mahler te promoten mag niet worden onderschat. Destijds verliet een substantieel deel van het publiek de concertzaal om hun afkeuring te tonen over de muziek van Mahler, die bovendien vaak werd bespot door de critici. Mengelberg was overtuigd van het genie van Mahler, dat hem inspireerde om door te gaan met zijn hardnekkige inspanningen, waarbij hij als vanzelfsprekend aannam dat dit roeien tegen de stroom inhield. Pas na jaren van aanhoudend doorzettingsvermogen ontstond in Nederland een 'Mahler-gemeenschap', die de basis vormde van het ongekende succes van de Gustav Mahler Festival Amsterdam 1920, die wereldwijde aandacht trekt. In de jaren twintig was Mengelberg, die toen ook dirigent was geworden van de New York Philharmonic Orchestra (NYPO / NPO), herhaalde zijn pogingen om de muziek van Mahler bij het Amerikaanse publiek te promoten.

Mengelberg was een van de belangrijkste Mahler-pioniers die in onze nagedachtenis een bijzondere ereplaats verdient. Zijn onvermoeibare inspanningen om de muziek van Mahler beter bekend te maken bij een groter publiek, droegen in grote mate bij tot de internationale Mahler-cultuur van deze tijd.

Het archief van Willem Mengelberg in het Nederlands Muziek Instituut bevat onder meer zijn dirigerende partituren, die worden gekenmerkt door zijn kleurrijke annotaties die duidelijk aangeven hoe zijn dirigent het betreffende werk interpreteert. Daarnaast bevatten veel van deze partituren ook instructies en opmerkingen van Mahler zelf: tastbaar en zichtbaar bewijs van de nauwe band tussen Willem Mengelberg en Gustav Mahler.

Relevant

Manuscripten van Gustav Mahler

Adressen

  • Roemer Visscherstraat 2, Amsterdam. Georganiseerd door Van Rees. Te duur.
  • Complex Parkzicht, hoek Hobbemakade, Amsterdam. Etage. Geregeld door Charles Ernest Henri Boissevain (1868-1940). Twee piano's.
  • 1900: Huis Willem Mengelberg, Van Eeghenstraat 107 en 105, Amsterdam. Gustav Mahler (1860-1911) verbleef hier. Sinds 1932 woonde hij hier vanwege belastingkwesties niet meer. Woonde in Amstel Hotel.
  • 1920-1951: Zuort, Sent, Zwitserland. Chasa Mengelberg. Zie foto's op deze pagina.
  • 1932: Amsterdam, Amstel Hotel. Professor Tulpplein 1, Amsterdam.

Joseph Willem Mengelberg was een Nederlandse dirigent, bekend van zijn uitvoeringen van Mahler en Strauss met het Concertgebouworkest. Mengelberg was de vierde van vijftien kinderen van in Duitsland geboren ouders in Utrecht, Nederland. Zijn vader was de bekende Nederlands-Duitse beeldhouwer Friedrich Wilhelm Mengelberg.

Na studies in Utrecht bij de componist en dirigent Richard Hol, de componist Anton Averkamp (1861-1934) en de violist Henri Wilhelm Petri (1856-1914), ging hij piano en compositie studeren aan het conservatorium van Keulen (nu de Hochschule für Musik Köln), waar zijn voornaamste docenten Franz Wüllner, Isidor Seiss en Adolf Jensen waren.

In 1891, toen hij 20 was, werd hij gekozen tot algemeen muziekdirecteur van de stad Luzern, Zwitserland, waar hij een orkest en een koor dirigeerde, een muziekschool leidde, pianolessen gaf en bleef componeren. Vier jaar later, in 1895, toen hij 24 was, werd Mengelberg benoemd tot chef-dirigent van het Concertgebouworkest, een functie die hij bekleedde tot 1945.

Jaar 1895. 24-10-1895. Laatste concert Willem Kes (1856-1934) en debuut  Willem Mengelberg (1871-1951) met de Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO) functie in het Koninklijk Concertgebouw van Amsterdam.

In deze functie zou Mengelberg een aantal meesterwerken in première gaan. Zo droeg Richard Strauss in 1898 zijn toongedicht Ein Heldenleben op aan Mengelberg en het Concertgebouworkest en vertelde hij journalisten dat hij 'eindelijk een orkest had gevonden dat alle passages kon spelen, zodat hij zich niet langer hoefde te schamen bij schrijfproblemen. . " Onder andere opmerkelijke premières waren die op 29 maart 1939, toen Mengelberg de première dirigeerde van het Vioolconcert nr. 2 van Béla Bartók met violist Zoltán Székely, en op 23 november 1939 ging hij in première met de Peacock Variations van Zoltán Kodály.

Mengelberg richtte de jarenlange Mahler-traditie van het Concertgebouw op. Hij ontmoette Gustav Mahler en raakte bevriend in 1902, en nodigde Mahler uit om in 1903 zijn Derde symfonie in Amsterdam te dirigeren; en op 23 oktober 1904 leidde Mahler het orkest in zijn Vierde symfonie tweemaal in één concert, zonder enig ander werk op het programma. Mahler schreef aan zijn vrouw Alma Mahler dat dit programmeeridee (vermoedelijk die van Mengelberg) een 'geniale inslag' was.

Jaar 1903. Waarschijnlijk 24-10-1903 (en niet 24-03-1904): Utrecht, Nederland. Brief van Friedrich Wilhelm Mengelberg (1837-1919), vader van Willem Mengelberg (1871-1951) naar Gustav Mahler (1860-1911). 1940 (gepubliceerd). Alma Mahler (1879-1964)"Gustav Mahler: Erinnerungen en Briefe“. Uitgegeven door Allert de Lange, Amsterdam. Over concert 1903 Concert Amsterdam 22-10-1903 - Symfonie nr.3. Linkerzijde: Opmerkingen Alma Mahler. Pagina 262 in gedrukte vorm. Mediatheek Musicale Mahler.

Jaar 1903. 25-10-1903 Registratie Gustav Mahler (1860-1911) in gastenboek Willem Mengelberg (1871-1951).

Jaar 1903. Poststempel 01-11-1903. Staatsopera Wenen. Brief van Gustav Mahler (1860-1911) naar Willem Mengelberg (1871-1951) waarin Mahler Amsterdam zijn tweede 'Homeland' noemt.

Mahler bezocht Nederland regelmatig om zijn werk aan het Nederlandse publiek te introduceren, waaronder ook zijn eerste, vijfde en zevende symfonieën, evenals Das klagende Lied en Kindertotenlieder. Mahler monteerde een aantal van zijn symfonieën terwijl hij ze repeteerde met het Concertgebouworkest, waardoor ze beter klinken voor de akoestiek van het Concertgebouw. Dit is misschien een reden waarom deze concertzaal en zijn orkest bekend staan ​​om hun Mahler-traditie. In 1920 stelde Mengelberg een Mahler Festival in, waarbij in negen concerten alle muziek van de componist werd uitgevoerd.

 

Envelop brief Gustav Mahler (1860-1911) naar Willem Mengelberg (1871-1951). Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief.

00-08-1906, Jaar 1906Maiernigg am Worthersee. Brief verzonden door Gustav Mahler (1860-1911) naar Willem Mengelberg (1871-1951). Over symfonie nr. 6 en symfonie nr. 8. Dit gedeelte gaat over symfonie nr. 6. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief.

00-08-1906, Jaar 1906Maiernigg am Worthersee. Brief verzonden door Gustav Mahler (1860-1911) naar Willem Mengelberg (1871-1951). Over symfonie nr. 6 en symfonie nr. 8. Conclusie waarin hij schrijft over de 'vele noten' in zijn symfonie nr. 8. Laatste pagina. Handtekening. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief.

Jaar 1909. 113. 1909. AmsterdamConcertgebouwGustav Mahler (1860-1911) met Nederlandse collega's: Van links naar rechts: Cornelis Dopper (1870-1939) (tweede dirigent van de Koninklijk Concertgebouworkest (RCO)), Gustav Mahler (1860-1911)Hendrik Freijer (1876-1955) (beheerder van het Koninklijk Concertgebouworkest (RCO)), Willem Mengelberg (1871-1951) (chef-dirigent van de Koninklijk Concertgebouworkest (RCO)) en Alphons Diepenbrock (1862-1921) (componist). Fotograaf: WA van Leer voor “Weekblad voor muziek”. De Nederland.

Partituur van Symfonie nr. 7 eigendom van Willem Mengelberg (1871-1951). Frontispice naar een ontwerp van Alfred Roller (1864-1935). Score alleen voor privégebruik. Een frontispice is een illustratie tegenover de titelpagina van een boek. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief.

04-04-1912. Alma Mahler (1879-1964) of Willem Mengelberg (1871-1951) in Frankfurt am Main, Duitsland. Zien Gustav Mahler erfenis. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief. Ontleend aan de biografie van Willem Mengelberg (deel I) door Frits Zwart.

09-03-1912 AmsterdamKoninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO)Willem Mengelberg (1871-1951), Nederlandse première van Symfonie nr. 8. Versie 1906. Gertrude Forstel (1880-1950)Emma Bellwidt (1879-1937)Ottilie Metzger-Lattermann (1878-1943)Anna Erler-Schnaudt (1878-1963)Felix Senius (1868-1913)Nicola Geisse-Winkel (1872-1932), W. Femten, Toonkunst koor. 09-03-1912 Wenen: Namens Willem Mengelberg (1871-1951) en onze Toonkunst koor, wordt een krans op die van Mahler gelegd Graf door de Nederlandse consul Rive.

1913. 27-04-1913. Willem Mengelberg (1871-1951) dienen Richard Strauss (1864-1949) of Gustav Mahler (1860-1911) op zijn Amerikaanse tour.

24-06-1915. Willem Mengelberg (1871-1951) naar Arnold Josef Rose (1863-1946) van de Koninklijk Concertgebouw van Amsterdam, ingediend 09-07-1915: Het Concertgebouworkest heeft voor Mahler een eerste hoornist nodig met een goed geluid. Kan Rosé helpen? Mengelberg noemt de Mahler-optredens van het afgelopen seizoen: Symfonieën 1, 2, 3, 4, 7; Das Lied von der Erde; Das klagende Lied; Kindertotenlieder; en diverse orkestliederen.

24-06-1915. Willem Mengelberg (1871-1951) naar Arnold Josef Rose (1863-1946).

Mengelberg was muziekdirecteur van het New York Philharmonic Orchestra van 1922 tot 1928. Vanaf januari 1926 deelde hij het podium met Arturo Toscanini; Toscanini-biograaf Harvey Sachs heeft gedocumenteerd dat Mengelberg en Toscanini botsten over interpretaties van muziek en zelfs repetitietechnieken, waardoor verdeeldheid ontstond onder de musici die er uiteindelijk toe leidde dat Mengelberg het orkest verliet.

De maestro maakte echter wel een reeks opnames met de Philharmonic voor zowel de Victor Talking Machine Company als Brunswick Records, waaronder een elektrische opname uit 1928 van Richard Strauss 'Ein Heldenleben die later opnieuw werd uitgegeven op LP en CD. Een van zijn eerste elektrische opnames, voor Victor, was een set met twee schijven gewijd aan A Victory Ball van Ernest Schelling (vriend van Mengelberg in New York, componist en pianist).

Mengelberg werd door Fred Goldbeck omschreven als "de perfecte dictator / dirigent, een Napoleon van het orkest"; Alan Sanders schrijft: “Zijn behandeling van het orkest was autocratisch. In latere jaren werd zijn gedrag extreem, en er zijn buitengewone verhalen over beledigende verbale uitwisselingen tussen hem en zijn spelers tijdens de repetitie ”. Berta Geissmar registreert een incident in 1938 toen Mengelberg het London Philharmonic Orchestra repeteerde in het Vorspiel und Liebestod uit Tristan en hij hen pijnlijke lezingen gaf alsof ze de muziek nooit eerder hadden gezien.

Het meest controversiële aspect van Mengelbergs biografie draait om zijn daden en gedrag tijdens de jaren van de nazi-bezetting van Nederland tussen 1940 en 1945. Zijn biograaf Fritz Zwart schrijft (voor Radio Nederland) over een 'interview dat Mengelberg had gegeven met de Völkische Beobachter, de Duitse nazi-krant ... de kern ervan was dat hij bij het horen van de Nederlandse overgave aan de Duitse indringers op 10 mei 1940 een toast had uitgebracht met een glas champagne en ook had gesproken over de hechte band die bestond tussen Nederland en Duitsland."

Zwart merkt ook op dat Mengelberg gedurende de oorlog in Duitsland en in door Duitsland bezette landen optrad en werd gefotografeerd in het gezelschap van nazi's als Arthur Seyss-Inquart. Verklaringen varieerden van politieke naïviteit in het algemeen tot een algemene "blinde vlek" voor kritiek op alles wat Duits was, gezien zijn eigen afkomst.

Na de oorlog, in 1945, verbood de Nederlandse Ereraad voor Muziek hem levenslang te dirigeren in Nederland; in 1947, na een beroep van zijn advocaten, verminderde de Raad zijn verbod tot zes jaar, maar ook in 1947 trok koningin Wilhelmina zijn gouden eremedaille in.

Desalniettemin bleef hij pensioen trekken van het orkest tot 1949 toen het door de gemeenteraad van Amsterdam werd afgesneden. Mengelberg trok zich in ballingschap terug naar Zuort, Sent, Zwitserland, waar hij bleef tot aan zijn dood in 1951, slechts twee maanden voor het aflopen van zijn ballingschap. Willem Mengelberg was de oom van musicoloog en componist Rudolf Mengelberg en van dirigent, componist en criticus Karel Mengelberg, die zelf de vader was van de improviserende pianist en componist Misha Mengelberg.

Prestatiestijl

Mengelbergs opnames met het Concertgebouworkest worden gekenmerkt door veelvuldig gebruik van een ongewoon prominente portamento, het glijden van de linkervingers van de strijkers van de ene noot naar de andere. De geleerde Robert Philip heeft aangetoond dat Mengelbergs opnames met andere orkesten dit portamento niet laten zien, en dat 'de ongebruikelijke benadering van portamento ... een stilistisch kenmerk was dat hij met het Concertgebouw ontwikkelde tijdens een lange repetitieperiode, en dat het geen stijl die bij een bezoek van Mengelberg aan andere orkesten kon worden overgedragen ”.

Philip merkt ook op dat dit portamento vereiste dat de snaren een uniforme vingerzetting moesten gebruiken die door Mengelberg werd voorgeschreven, en dat dit ook ongebruikelijk was in die tijd, toen veel orkestrale vingerzetting typisch 'vrij' was, waarbij verschillende spelers een passage anders grepen. Vrij gestreken portamento klonk lichter dan we horen in Mengelbergs opnames, omdat niet alle spelers op dezelfde noten zouden schuiven. Philip noemt als voorbeelden van deze stijl opnames van de Wiener Philharmoniker onder leiding van Bruno Walter.

07-06-1916 Brief van Alma Mahler (1879-1964) naar Willem Mengelberg (1871-1951)

Eben kommen alle Program (aus Amsterdam) een. Das ist ja fabelhaft! - Ja Gustav hat an Ihnen den Freund, den er immer in Ihnen sah - Wenn er das nur erleben konnte! - Aber Sie sind einer der seltesten Menschen - die Ihm auch bei Lebzeiten Liebe und Tiefstes Verstandnis gegeben haben. Denn aber was sich “heute” alles sein Freund nennt - tot mir Weh… Heute ist es leicht.

Alle programma's (uit Amsterdam) zijn binnen. Dit is fantastisch! - Ja, je bent Gustav's vriend, hij dacht altijd dat je dat was - Kon hij het maar zien! - Je bent heel bijzonder en hebt hem tijdens zijn leven liefde en het diepste begrip gegeven. Als iemand ziet wie hem nu een vriend noemt - het doet me pijn ... vandaag is het gemakkelijk.

1920. Willem Mengelberg (1871-1951). Ter herdenking van de Gustav Mahler Festival Amsterdam 1920.

Bovendien hanteerde Mengelberg tempo-fluctuaties die zelfs extreem waren in een tijdperk waarin tempofluctuaties vaker voorkwamen dan in de moderne praktijk. Terwijl bewonderaars van Mengelberg zijn tempo-verbuigingen waarderen, hebben tegenstanders ze bekritiseerd.

De musicoloog en muziektheoreticus Walter Frisch heeft bijvoorbeeld betoogd dat "in de Brahms-uitvoeringen die zijn opgenomen door Willem Mengelberg, tempofluctuaties er te vaak toe neigen de bredere vorm van een passage of beweging te verdoezelen". Frisch betoogt dat deze verduistering van de structuur niet het gevolg is van de tempofluctuaties van twee dirigenten die hij bewondert en die ook veel tempoverbuiging gebruikten, Wilhelm Furtwängler en Hermann Abendroth.

Chasa Mengelberg (1911-1951)

De Chasa Mengelberg is een chalet dat Willem Mengelberg aan het begin van de 20e eeuw liet bouwen in de Unterengadin-vallei in het kanton Graubünden, Zwitserland. Mengelberg verbleef er vooral tijdens vakanties en ontving regelmatig (vooraanstaande) gasten.

De wens van de chef-dirigent van het Concertgebouworkest Willem Mengelberg om zijn eigen huis te bouwen dateert uit de zomer van 1910. Zoals gewoonlijk verbleef hij in Zwitserland om te genezen en te genieten van de natuur. In 1911 werd begonnen met de bouw van zijn Chasa, die hij zelf had ontworpen. Die vaardigheid had hij behouden in de opleiding die zijn vader, de kunstenaar Friedrich Wilhelm (1837-1919), hem in zijn atelier had gegeven. Zijn vader ontwierp en bouwde onder meer enkele delen van de Dom van Keulen.

Chasa Mengelberg. Buitenkant.

Chasa Mengelberg. Interieur.

De Chasa is in fasen gebouwd. Pas in 1922 was de Chasa klaar in zijn huidige omvang. In het eerste jaar is begonnen met de bouw van de begane grond en het souterrain. In 1912 kwam er een verdieping met de gastenkamers. Vanaf 1914 was het gereed om gasten te ontvangen. In de winter van 1915-1916 werd Mengelbergs eigen vloer toegevoegd. Daar had hij zijn eigen slaapkamer, een klein balkon en een eigen badkamer met ligbad. 

In het ledikant zit de samengestelde huid waaronder Mengelberg stierf. Een huishoudster vond hem een ​​week voor zijn tachtigste verjaardag in coma. In de kast liggen Ichthyol-pillen, rekverband, een rubberen blazer, wafels en de hoeden van de meesters, inclusief de vervilte kopie waarmee hij zich ooit met een locomotief liet fotograferen als metafoor voor de opperste machinist.

Ook na zijn dood kende het guesthouse een 'bloeitijd'. Bernard Haitink (1929) en Kondrashin waren daar. Elektriciteit kwam in 1985.

Het handschrift van Mahlers Tweede symfonie, een geschenk van Mahlers weduwe aan Mengelberg, werd verkocht aan de Amerikaan Gilbert Kaplan voor onderhoud van de Chasa. Zien Manuscript Symfonie nr. 2. Tot grote afgrijzen van Nederlandse muziekhistorici, Mahler-enthousiastelingen en medewerkers van het Gemeentemuseum bracht de Mengelberg Stiftung enkele jaren later ook de manuscripten van Mahlers Totenfeier en Lieder eines fahrenden Gesellen met andere kostbaarheden naar de Londense veiling.

11-04-1925. Willem Mengelberg (1871-1951)Carnegie HallNew York Philharmonic Orchestra (NYPO / NPO). St Mattew Passion. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief. Ontleend aan de biografie van Willem Mengelberg (deel II) door Frits Zwart.

 

1926. Rudolf Mengelberg (1892-1959), Ottorino Resphighi, Willem Mengelberg (1871-1951), Igor Stravinsky (1882-1971), Cornelis Dopper (1870-1939), Mvr. Mathilde Mengelberg-Wubbe (1875-1943), Sam Bottenheim, mevr. Lourié en Arthur Lourié.

1926. Willem Mengelberg (1871-1951) of Igor Stravinsky (1882-1971).

Willem Mengelberg (1871-1951).

26-02-1934. Völkischer Beobachter. Met aantekeningen van Willem Mengelberg (1871-1951). Hij schreef: "Lees alles, mooi, gorgeouis". Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief. Ontleend aan de biografie van Willem Mengelberg (deel II) door Frits Zwart.

11-1935: Josef Willem Mengelberg en het Derde Rijk. "Nee meneer, geen toegang voor joden en jodenliefhebbers". Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief. Ontleend aan de biografie van Willem Mengelberg (deel II) door Frits Zwart.

1935. Nederlands Muziekfestival. Willem Mengelberg (1871-1951). Nederlands Muziekfestival (Nederlands / Nederlandsch Muziekfeest). 02-05-1935 tot 19-05-1935. Nederlandse componisten. Ter gelegenheid van de 40-jarige samenwerking van Mengelberg met de Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO). Optredens van Alphons Diepenbrock (1862-1921)'s Te Deum en Electra (uitgevoerd door de Diepenbrock-dochters in de kleine zaal). Daarna een bezoek aan Huis DiepenbrockWillem Mengelberg (1871-1951) was er sinds 1921 niet meer geweest vanwege een ruzie. 11-05-1935. Muzikaal eerbetoon aan Willem Mengelberg, staande op het perron van het Amsterdam Amstel Hotel. Diner in het Amstel Hotel. Onderscheidingen. Een van de cadeaus was een auto (Minerva 40 C) die de Minerva verving die hij in 1931 kreeg. Vuurwerk. Schilderij gemaakt door Antoon van Welie (1866-1956).

1935. Willem Mengelberg (1871-1951) en zijn nieuwe Minerva. Voor de artiesteningang van de Koninklijk Concertgebouw van Amsterdam.

20-10-1935. Kunstenaar en politiek. Tekening door G. van Raemsdonck met een interview in De Telegraaf op 20-10-1935. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziek Instituut / Haags Stadsarchief. Ontleend aan de biografie van Willem Mengelberg (deel II) door Frits Zwart.

Nederlands: Mahler tegen Mengelberg: “En waar blijf ik nou?”. Interview Mengelberg: “De kunstenaar moet niet aan partij-politiek doen. Voor alle mensen van welke partij ook, voor alle mensen van welke rassen ook, moet hij met evenveel enthousisme, met evenveel liefde de grote kunstwerken vertolken. Dat is de taak van de kunstenaar. ”

Engels: Gustav Mahler (1860-1911) naar Willem Mengelberg (1871-1951): “En waar blijf ik?”. Interview Mengelberg: “De kunstenaar mag zich niet met partijpolitiek bezighouden. Voor alle mensen van welke partij dan ook, voor alle mensen van elk ras, hij moet de grote kunstwerken met evenveel enthousiasme en met gelijke liefde uitdrukken. Dat is de taak van de kunstenaar. "

05-11-1936: Tussenstop Willem Mengelberg (1871-1951) op Schiphol op zijn (eerste) vlucht. Hij reisde van Londen naar Berlijn.

1938. Willem Mengelberg (1871-1951) of Sergei Rachmaninoff (1873-1943)

14-01-1939. Willem Mengelberg (1871-1951) functie in het Gesellschaft der Musikfreunde.

26-10-1940. Den Haag. Laatste keer Willem Mengelberg (1871-1951) dirigeerde een compositie van Gustav Mahler (1860-1911).

1951. Willem Mengelberg (1871-1951) graf. 28-03-1951 Friedental-begraafplaats, Luzern, Zwitserland. Op de dag dat hij 80 zou zijn, werd Mengelberg begraven op Friedhof Friedental (zijn vrouw Mathilde Mengelberg-Wubbe (1875-1943) rustte hier sinds 1943) in Luzern. Een jaar later (7 juni 1952) werd het paar herbegraven; van een nogal onpersoonlijke 'Hallengrab' (HF 504 en 505) naar een meer persoonlijke plek (nr. 1323, box 36).

1951. Willem Mengelberg (1871-1951) ernstig.

Opgenomen erfenis

Sommige van zijn optredens in Amsterdam werden opgenomen op de innovatieve Duitse bandrecorder, de Magnetophon, wat resulteerde in een voor die tijd ongewoon hoge getrouwheid. Geluidsfilms van Mengelberg die het Concertgebouworkest dirigeert, tijdens liveconcerten in Amsterdam, zijn bewaard gebleven. Daartoe behoren onder meer een uitvoering uit 1931 van Webers Oberon-ouverture en een uitvoering uit 1939 van Bachs Matthäus-Passion.

Zijn meest karakteristieke uitvoeringen worden gekenmerkt door een enorme expressiviteit en vrijheid van tempo, misschien wel het meest opmerkelijk in zijn opname van Mahlers Vierde symfonie, maar zeker ook aanwezig in de eerder genoemde Matthäus-Passion en andere uitvoeringen. Deze kwaliteiten, gedeeld (misschien in mindere mate) door slechts een handvol andere dirigenten uit het tijdperk van geluidsopname, zoals Wilhelm Furtwängler en Leonard Bernstein (1918-1990), maakt veel van zijn werk ongewoon controversieel onder luisteraars van klassieke muziek; Opnames die meer reguliere luisteraars niet beluisteren, zullen door anderen worden geprezen als een van de beste opnames ooit gemaakt.

Veel van zijn opgenomen optredens, waaronder enkele live concerten in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog, zijn opnieuw uitgebracht op LP en CD. Hoewel hij bekend stond om zijn opnames van het Duitse repertoire, bracht Capitol Records een krachtige, bijna hifi-opname uit van César Francks Symfonie in d klein, opgenomen in de jaren veertig door Telefunken met het Concertgebouworkest. Vanwege het zesjarige verbod van de Nederlandse regering op het dirigeren van activiteiten door Mengelberg, maakte hij na 1940 geen opnames meer.

Mengelberg maakte commerciële opnames in de Verenigde Staten met de New York Philharmonic voor Victor (1922-1930) en Brunswick (1926-1927). In Amsterdam maakte hij met het Concertgebouworkest een reeks platen die in verschillende landen werden uitgegeven op de labels Columbia en Odeon (1926-32) en twee werken die in 1935 voor de Nederlandse tak van Decca werden opgenomen. Mengelberg nam op met het Concertgebouworkest en de Berliner Philharmoniker voor Telefunken (1937-1942).

Na zijn dood heeft Philips opnames gemaakt van live optredens die zijn opgenomen door Nederlandse radiodiensten, en deze zijn opnieuw uitgegeven door Decca. Naast zijn opnamen van Richard Strauss 'Ein Heldenleben, liet Mengelberg schijfjes achter met symfonieën van Beethoven, Tsjaikovski en Brahms, en Bachs Matthäus Passion.

11-01-2019: release cd en dvd 'Selected Compositions' Willem Mengelberg (1871-1951) op Attacca. Gustav Mahler (1860-1911): 'Ik ben ervan overtuigd dat wat je maakt, niet slecht kan zijn'.

Veiling 25-03-1952

1952: Veilingobjecten Willem Mengelberg (1871-1951) in Nederland in 1952: Veiling voor 5 dagen van 25-03-1952 tot 30-03-1952 bij SJ Mak van Waay te Amsterdam. Inclusief 145 muziekinstrumenten.

25-03-1952 Veilingobjecten Willem Mengelberg (1871-1951). Advertentie.

25-03-1952 Veilingobjecten Willem Mengelberg (1871-1951). Catalogus 109 van SJ Mak van Waay. Rokin 102, Amsterdam. Gebouw Leesmuseum.

25-03-1952 Veilingobjecten Willem Mengelberg (1871-1951). Indruk.

25-03-1952 Veilingobjecten Willem Mengelberg (1871-1951). Vincent van Gogh (1853-1890), Arles, mei-juni 1888: “Huizen in Les Saintes-Maries-de-la-Mer”. Potlood, rietpen en penseel in inkt, op papier, 30.2 cm x 47.4 cm. Nu in het Van Gogh Museum, Amsterdam. Verkocht voor 12.000 gulden (1952).

Chronologie

Nalatenschap

  • 1920-2003: Willem Mengelberg Fonds.
  • 1952: Stiftung Willem Mengelberg.
  • 1952: Veilingobjecten Willem Mengelberg (1871-1951) in Nederland in 1952: Veiling voor 5 dagen van 25-03-1952 tot 30-03-1952 bij SJ Mak van Waay te Amsterdam. Inclusief 145 muziekinstrumenten.
  • 1953: Chasa Mengelberg te huur voor muzikanten. Veel leden van de Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO) of Bernard Haitink (1929) verbleef hier ..
  • 1970-2003: Stichting Chasa Mengelberg.
  • 1984: Gustav Mahler Manuscript Symfonie nr. 2: Onderhandse verkoop aan Gilbert Kaplan. Verkocht door Stiftung Willem Mengelberg voor onderhoud van Chasa Mengelberg.
  • 1986: Gustav Mahler-manuscripten Todtenfeier of Lieder eines fahrenden Gesellen, Mozart Aria en Ernest Bloch (1880-1959) Schelomo: Auction Sotheby's London. Verkocht door Stiftung Willem Mengelberg.
  • 1987: Willem Mengelberg Vereniging.
  • 1992: Archief Mengelberg. Consortium van instanties en individuen om het Mengelberg Archief te beveiligen.
  • 1994: Overige manuscripten, partituren en correspondentie aangekocht door Archief Mengelberg. Leuk vinden Lied 6: Der Abschied (eigendom van Mengelberg sinds 1917).
  • 2010: Chasa Mengelberg: verkocht door Stiftung Willem Mengelberg.

05-09-2001 Luzern: chef-dirigent Riccardo Chailly (1953) van de Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (RCO) legt een krans op het graf van zijn voorganger Willem Mengelberg (1871-1951) in Luzern. Mengelberg stierf dat jaar een halve eeuw geleden. Mengelberg is beschimpt vanwege zijn kritiekloze houding ten opzichte van de nazi's, maar zijn onbetwiste kunstenaarschap komt nu weer naar voren. Het Concertgebouworkest speelde die van Gustav Mahler Symfonie nr. 2 in Luzern en besloot deze voorstelling op te dragen aan Mengelberg.

1951. Drie vrienden. Leren fotohouder (h 10 xb 20 cm) met de portretten van Willem Mengelberg (1871-1951) (L) Gustav Mahler (1860-1911) (m) en Alphons Diepenbrock (1862-1921) (r). Afzonderlijk is een foto van Mahler ingevoegd. Dit drieluik stond op het nachtkastje bij Mengelbergs bed in zijn kamer in Chasa Mengelberg. Bron: Archief Willem Mengelberg, Nederlands Muziekinstituut / Haags Stadsarchief. Ontleend aan de biografie van Willem Mengelberg (deel II) door Frits Zwart.

Als u fouten heeft gevonden, laat het ons dan weten door die tekst te selecteren en op te drukken Ctrl + Enter.

Spelfoutenrapport

De volgende tekst wordt naar onze redactie gestuurd: